REČ PO RIJEČ (1509)

JUG-BOGDAN

Piše: Radoja Racanović 

Jug-Bogdan je junak i jedna od najznačajnijih ličnosti iz epskih narodnih pjesama pretkosovskog i kosovskog ciklusa. On zauzima posebno mjesto u našoj narodnoj epici kao glava mnogobrojne patrijarhalne porodice, teško postradale u sudbonosnom istorijskom događaju.

Većina glavnih ličnosti iz kosovskog ciklusa nalaze se u rodbinskoj ili nekoj drugoj za porodicu bitnoj vezi sa njim. Jug-Bogdan je suprug Majke Jugovića, otac Devet Jugovića i Carice Milice, tast Cara Lazara i Banović Strahinje, a Miloš Obilić i Vuk Branković su oženjeni njegovim unukama… On se, dakle, nalazi na čelu velike porodične zadruge, i od njega počinje kosovski rodoslov, djelimično zasnovan na istorijskim činjenicama. Sa stanovišta patrijarhalnih shvatanja, on je stariji od Cara Lazara, vrhovnog gospodara i vojskovođe. To porodično starješinstvo priznaje mu i sam Lazar i izražava mu posebno poštovanje – njega sjeda sa desne strane sofre i nazdravlja prvom “po starješstvu”. Prema vrlo važnom pravilu desne strane, on predvodi desno krilo srpske vojske u bici na Kosovu, u kojoj junački pogine sa devet sinova i svom njihovom vojskom. Zajedno sa njima postaje simbol stradanja srpskog naroda u Kosovskom boju, kao i simbol junaštva i neustrašivosti.

Kosovski rodoslov jeste izmišljen, ali Jug-Bogdan nije, kao ni većina drugih junaka iz kosovskog ciklusa. Srednjovjekovni izvori spominju tri istorijske ličnosti sličnog imena: Bogdan Juga, Jugda i Jugo. Istoričari su se, međutim, usaglasili da je epski Jug-Bogdan u stvari Vratko Nemanjić, praunuk najstarijeg Nemanjinog sina Vukana i, što je ključno, otac kneginje Milice Hrebeljanović. Međutim, istorijski podaci o njemu su veoma oskudni;  zna se da je kao vojvoda učestvovao u opsadi Sera 1342, da je oko 1353. ćerku Milicu udao za Lazara Hrebeljanovića te da je sahranjen u zadužbini svoga djeda (monaha Davida), manastiru Davidovica kod Prijepolja.

Narodno predanje i tu provedena arheološka istraživanja ukazuju da su Jug-Bogdan i Devet  Jugovića zaista sahranjeni u porti toga manastira. Cijelu priču dodatno uvjerljivom čine ime sela u kome se manastir nalazi - Grobnice, ranije Grobare, sa najčešćim prezimenom Bogdanović u njemu, te podatak da je u blizini manastira rođena kneginja Milica. Ipak, narodna tradicija najčvršće veže ime Jug-Bogdana za grad Prokuplje. U tom gradu ili njegovoj okolini nalaze se Jug-Bogdanova crkva, Jug-Bogdanova kula i Jug-Bogdanov grad, a tu je i selo Jug Bogdanovac. Po svemu sudeći, Jug-Bogdan je bio gospodar Prokuplja (dio oblasti Toplica), Toplica Milan Srednje Toplice, a Kosančić Ivan Gornje Toplice i Kosanice.